Sultanahmet'in Almanı...

Sultanahmet'in ilginç yapılarının başında, daha çok Alman Rönesansıyla Osmanlı şadırvanına benzetilen bu yönüyle de semtin en ilginç mimari yapılarından biri olan Alman Çeşmesi gelir.

Alman İmparatoru ve Prusya Kralı II. Wilhelm uzun hükümdarlık yıllarında İsveç, Danimarka, İtalya, İngiltere, Yunanistan gibi bir çok Avrupa ülkesini dolaşmış ve Türkiye’ye de üç kez gelmiştir. Sultan II. Abdülhamid zamanında 1889 ve 1898 yıllarında yaptığı bu dostluk ziyaretlerinin amacı, Almanya'nın doğuya uzanma arzusundan kaynaklanıyordu.

II. Wilhelm ilk ziyaretinde Almanların yaptıkları tüfeklerin Osmanlı ordusuna satışını sağlamış, ikincisinde ise İstanbul - Bağdat demiryolunun Alman firmalarına verilme vaadini almıştır. Sultan Reşat (1914 -1918) zamanında I. Dünya Savaşı'nın sonlarına doğru (1917) üçüncü kez İstanbul'a gelmiştir.

II. Wilheim'in 1898 yılındaki İstanbul'a ziyaretinin anısına Alman hükümeti Alman Çeşmesi'ni yaptırmıştır. Çeşmenin tasarımı imparatorun bir deseninden yola çıkılarak düzenlenmiştir. Planlarını Kaiser'in özel danışmanı Mimar Spitta çizmiş, yapımını Mimar Schoele üstlenmiştir. Ayrıca Alman mimar Carlitzik'le İtalyan Mimar Joseph Antony de bu projede çalışmışlardır.

Alman Rönesansından Osmanlı Şadırvanına
Alman hükümeti önce hipodrom alanını düzenlemiş, meydanın ağaçlandırılması yapıldıktan sonra Almanya'da hazırlanan çeşme buradaki temeller üzerine oturtulmuştur. Mermerleri ile değerli taşları Almanya'da işlenmiş ve parçalar halinde gemi ile İstanbul'a getirilmiştir. Yapımına 1899 başlanan çeşmenin açılışı Sultan II. Abdülhamid'in 25.cülus yıldönümü olan 1 Eylül 1900 tarihi düşünülmüşse de, yapımı bu tarihe yetiştirilememiştir. Bunun üzerine II. Wilheim'in doğum günü olan 27 Ocak 1901’de, çeşme görkemli bir törenle açılmıştır. Osmanlı ve Alman İmparatorluklarının simgesi olan politik amaçlı bu çeşme, Evkaf Nezareti'nce teslim alınmıştır.

Alman Çeşmesi, üstü açık, heykellerle bezeli Avrupa meydan çeşmelerinden farklı bir görünümdedir. Ayrıca Osmanlı meydan çeşmelerinden de farklı bir tasarımdır. Daha çok Alman Neorönesansını anımsattığı gibi Osmanlı şadırvanlarına da benzediği ileri sürülmüştür.

Alman Çeşmesi sekizgen planlı olup, yüksek bir taban üzerine oturtulmuştur. Su haznesinin üzerine de sekiz sütunun taşıdığı bir kubbe yerleştirilmiştir. Sütunları birbirine bağlayan kemerlerin arasındaki pandandiflere, daireler halinde birer madalyon konulmuştur. Bunlardan dördünün içerisine, yeşil zemine Sultan II. Abdülhamid'in tuğrası, diğer dördüne de Prusya mavisi üzerine İmparator Wilheim'in simgesi olan "W" yerleştirilmiştir. Ayrıca, "W" harfi üzerine bir de ‘II’ sayısı konulmuştur.

Kubbeyi taşıyan sütunlar ile su haznesinin bulunduğu renkli taş geometrik motifli zemin, bir platform şekline sokulmuştur. Kenarlara da şimdiye kadar bir başka örnekte rastlanmayan mermer oyma kanepeler yerleştirilmiştir. Su haznesi silindirik bir taban üzerine kubbemsi bir kapakla örtülmüş, tunç döküm çemberlerle kuşatılmıştır. Ne yazık ki, bu çemberler sonraki yıllarda yerlerinden sökülerek çalınmıştır. Alman Çeşmesi'nin en görkemli yeri koyu yeşil renkte somaki kolonların taşıdığı yeşil renkli kubbesidir. Mozaik tekniğinde, altın mozaiklerle kaplı kubbenin ortasında iç içe geçmiş yuvarlak motiflerin oluşturduğu, çok renkli bir göbek yapılmıştır.

Çeşmenin tunç kitabesinde Almanca şu sözler okunmaktadır:
"Wilhelm II deutscher Kaiser stiftete diesen Brunnen in dark baren Erinnerung ain seinen Besuch bei seinet majestat dem Kaiser der Osmanen Abclul-Hamid II im Herbst des Jan-res 1898."
(Alman Kaiser'i Wilhelm II 1898 yılı sonbaharında Osmanlı hükümdarı haşmetlü Abdülhamid II nezdinde ziyaretinin şükran hatırası olarak bu çeşmeyi yaptırdı.)

Çeşmedeki Osmanlı kitabesi
Bunun yanı sıra çeşmede bir Osmanlıların kitabesi yer almaktadır. Osmanlı Seraskerlik Dairesi'nden, aynı zamanda edebiyatçı olan Ahmet Muhtar Paşa'nın beytini İzzet Efendi de sülüs yazıyla yazmıştır:

Hazreti Abdülhamid Hanın muhibbi halisi
Ziveri eklili haşmet, kayser alitebir

Yani alman imparatoru hükümdarı güzi
Hazreti Wilhelmi Sani, kamuranı nizigar

Padisahı ali Osmani ziyaret kasdidüb
Mahdemiyle eyledi Istanbulu pirayedar

Bu mülakatı muhabbet perveri tezkar icün
"Eyledi bu ceşmesarı saha piray-i karar

Sübesü cari olan abı safa teşkil eder
Abi safii müsafata misali abdar

Vakfagiri hayret eyler ceşmi ehli dikkati
Tarzi inşaasındaki hissi bedii zernigar

Rükni ak'vai hayatoldukça abi canfeza
Payidar olsun bu te'sisi muhabbet üstüyar

Bi bedel tarihi caridir lisam luleden
Oldu bu ceşme mülakate ne dicu vadiaar (1316)

Kaynak: Sultanahmet News - Cemile Yücel